Nordisk Forskningsinstitut

Rufinus Aquileiensis (344-410)

Rufinus Aquileiensis's works

Clementis Recognitiones [opus pseudo Clementis I papae; translatio ex graeco; cum prologo]

Note
BHL 6644. BHL 6645. CPG 1015 (5). CPL 198n

Evidence for the work

Old Norse translations

(162) Klements saga 645 ()
Old Norse text:
Clem 4-35
Source bibliography (Old Norse):
Isländska handskriften No 645 4o i den Arnamagnæanska samlingen på universitetsbiblioteket i København 1. Ed: Larsson, Ludvig. Lund 1885. p. 33-74
Source bibliography (latin):
Bibliotheca patrum ecclesiasticorum latinorum selecta ... vol. I S. Clementis Romani recognitiones. Ed: Gersdorf, E. G.. Leipzig 1838.
Identification is Certain
Research bibliography:
Ordbog over det norrøne prosasprog, Københavns Universitet:Ordbog over det norrøne prosasprog, Værkregister. http://dataonp.hum.ku.dk/vkreg_d.html.
Roughton, Philip:Stylistics and sources of the Postola sögur in AM 645 4to and AM 652/630 4to. In: Gripla17 pp. 7-50: p. 43
Hofmann, Dietrich:Die Legende von Sankt Clemens in den skandinavischen Ländern im Mittelalter. Frankfurt a.M. etc. 1997. (Beiträge zur Skandinavistik 13): p. 72-108
Note:
partial translation.
(181) Pétrs saga postula I ()
Old Norse text:
ch. 50-73
Source bibliography (Old Norse):
Postola sögur. Legendariske Fortællinger om Apostlernes Liv, deres Kamp for Kristendommens Udbredelse, samt deres Martyrdød. Ed: C. R. Unger. Kristiania 1874. p. 1-126
Source bibliography (latin):
Bibliotheca patrum ecclesiasticorum latinorum selecta ... vol. I S. Clementis Romani recognitiones. Ed: Gersdorf, E. G.. Leipzig 1838.
Identification is Certain
Research bibliography:
Ordbog over det norrøne prosasprog, Københavns Universitet:Ordbog over det norrøne prosasprog, Værkregister. http://dataonp.hum.ku.dk/vkreg_d.html.
Collings, Lucy Grace:The Codex Scardensis. Studies in Icelandic Hagiography. Diss., Cornell University, non publ.; microfilm ed. Ann Arbor Mich. 1975 1969: p. 100f
Note:
partial translation. Collings notes "a Latin text of the Recognitions which is much abbreviated, medieval in character".
(191) Pétrs saga postula II ()
Source bibliography (Old Norse):
Postola sögur. Legendariske Fortællinger om Apostlernes Liv, deres Kamp for Kristendommens Udbredelse, samt deres Martyrdød. Ed: C. R. Unger. Kristiania 1874. p. 159-211
Source bibliography (latin):
Bibliotheca patrum ecclesiasticorum latinorum selecta ... vol. I S. Clementis Romani recognitiones. Ed: Gersdorf, E. G.. Leipzig 1838.
Identification is Certain
Research bibliography:
Ordbog over det norrøne prosasprog, Københavns Universitet:Ordbog over det norrøne prosasprog, Værkregister. http://dataonp.hum.ku.dk/vkreg_d.html.
Roughton, Philip:Stylistics and sources of the Postola sögur in AM 645 4to and AM 652/630 4to. In: Gripla17 pp. 7-50: p. 45
Note:
partial translation. Roughton notes that probably an adaption of the Recognitiones was used.
 

Epistola Clementis ad Iacobum [opus pseudo Clementis I papae; translatio ex graeco]

Note
BHL 6646. BHL 6647. CPG 1015 (3)

Evidence for the work

Old Norse translations

(161) Klements saga 645 ()
Old Norse text:
Clem 36-38
Source bibliography (Old Norse):
Isländska handskriften No 645 4o i den Arnamagnæanska samlingen på universitetsbiblioteket i København 1. Ed: Larsson, Ludvig. Lund 1885. p. 33-74
Source bibliography (latin):
S. Clementis I, pontificis romani, Opera omnia. Ed: Migne, Jean-Paul. Paris 1857. (Patrologiae cursus completus omnium SS. patrum, doctorum scriptorumque ecclesiasticorum, Series Graeca 2): p. 31-56
Identification is Certain
Research bibliography:
Hofmann, Dietrich:Die Legende von Sankt Clemens in den skandinavischen Ländern im Mittelalter. Frankfurt a.M. etc. 1997. (Beiträge zur Skandinavistik 13): p. 109f
Roughton, Philip:Stylistics and sources of the Postola sögur in AM 645 4to and AM 652/630 4to. In: Gripla17 pp. 7-50: p. 43
Note:
partial translation.
 

Historia ecclesiastica [opus Eusebii Caesariensis; translatio ex graeco] // Continuatio Eusebii Historiarum

Note
translation CPL 198K (A), continuation CPL 197B (A)

Evidence for the work

Manuscript copies from Iceland

(96) AM 279a 4to ,
Text as in edition:
10v:1-13: Hist.eccl. II,29:2-4 10v:13-17: Hist.eccl. V, 22:2-? 11r:1-11v:29: Hist.eccl. V,24:2-18
Identification is Certain
Note:
Identification of 10v:1-13 by Astrid Marner (May 2013)

Máldagar

(115) Hólastaðr , 1396
Entry:
Þetta j fatabwri. ecclesiastica hystoria. a tueymr bokum.
Source bibliography:
Diplomatarium Islandicum. Ed: Jón Sigurðsson. København 1857-1972. p. III 612
Identification is Likely
Research bibliography:
Olmer, Emil:Boksamlinger på Island (1179-1490). In: Göteborg Högskolas Årsskrift8 pp. VIII-84: p. 17
Note:
ambiguous entry; could just as well refer to Beda Venerabilis' work or Epiphanius Scholasticus' translation of the Tripartite Church History (also recorded under the compilator's name, Cassiodorus Senator). Olmer 1dentifies the entry as Eusebius' work or a recension of it, which would match with Rufinus' translation and/or amplification.

Old Norse translations

(189) Jóns saga postula I ()
Source bibliography (Old Norse):
Postola sögur. Legendariske Fortællinger om Apostlernes Liv, deres Kamp for Kristendommens Udbredelse, samt deres Martyrdød. Ed: C. R. Unger. Kristiania 1874. p. 412-445
Source bibliography (latin):
Die lateinische Übersetzung des Rufinus 1-3, Eusebius: Werke 2:1-3. Ed: Mommsen, Theodor. Leipzig 1903,1908-1909. (Die griechischen christlichen Schriftsteller der ersten drei Jahrhunderte 9:1-3): p. I 239-245
Identification is Certain
Research bibliography:
Ordbog over det norrøne prosasprog, Københavns Universitet:Ordbog over det norrøne prosasprog, Værkregister. http://dataonp.hum.ku.dk/vkreg_d.html.
Roughton, Philip:Stylistics and sources of the Postola sögur in AM 645 4to and AM 652/630 4to. In: Gripla17 pp. 7-50: p. 42
Note:
partial translation.
(185) Pétrs saga postula I ()
Old Norse text:
ch.120
Source bibliography (Old Norse):
Postola sögur. Legendariske Fortællinger om Apostlernes Liv, deres Kamp for Kristendommens Udbredelse, samt deres Martyrdød. Ed: C. R. Unger. Kristiania 1874. p. 1-126
Latin text:
III, 30, 2
Source bibliography (latin):
Die lateinische Übersetzung des Rufinus 1-3, Eusebius: Werke 2:1-3. Ed: Mommsen, Theodor. Leipzig 1903,1908-1909. (Die griechischen christlichen Schriftsteller der ersten drei Jahrhunderte 9:1-3):
Identification is Likely
Research bibliography:
Ordbog over det norrøne prosasprog, Københavns Universitet:Ordbog over det norrøne prosasprog, Værkregister. http://dataonp.hum.ku.dk/vkreg_d.html.
Collings, Lucy Grace:The Codex Scardensis. Studies in Icelandic Hagiography. Diss., Cornell University, non publ.; microfilm ed. Ann Arbor Mich. 1975 1969: p. 110
Note:
partial translation.
(170) Tveggja postula saga Jóns ok Jakobs (hins eldra) ()
Old Norse text:
passim
Source bibliography (Old Norse):
Postola sögur. Legendariske Fortællinger om Apostlernes Liv, deres Kamp for Kristendommens Udbredelse, samt deres Martyrdød. Ed: C. R. Unger. Kristiania 1874. p. 536-711
Source bibliography (latin):
Die lateinische Übersetzung des Rufinus 1-3, Eusebius: Werke 2:1-3. Ed: Mommsen, Theodor. Leipzig 1903,1908-1909. (Die griechischen christlichen Schriftsteller der ersten drei Jahrhunderte 9:1-3): p. I 103-293
Identification is Certain
Research bibliography:
Ordbog over det norrøne prosasprog, Københavns Universitet:Ordbog over det norrøne prosasprog, Værkregister. http://dataonp.hum.ku.dk/vkreg_d.html.
Collings, Lucy Grace:The Codex Scardensis. Studies in Icelandic Hagiography. Diss., Cornell University, non publ.; microfilm ed. Ann Arbor Mich. 1975 1969: p. 113-138
Note:
partial translation.

Old Norse quotations

(525) Jóns saga baptista 2 (1286/8)
Old Norse text:
Hann greinir oc, at Herodes tetrarcha atti dottur Arethe konungs af Damasko, þa sem eigi er nefnd. Ok eitt sinn er Herodes for i Romam, tok hann nætrgisting at þessa broður sins oc talaði leyniliga við huspreyiu hans, at i sinni aptrferð mundi hann segia skilt við sina konu en fa hennar. En þo at þessi svik væri leyniliga dictuð, komu þau allt at liku til eyrna sialfs hans eiginkonu; þvi villdi hon eigi hans heima biða oc for þegar af skyndingu heim til fauður sins. Oc þa er Herodes tetrarcha for heimleiðis, efndi hann sitt it uretliga fyrirheit, sva at hann tok fyrr nefnda konu af nafna sinum oc flutti heim oc gerði brullaup til. Varð hann fyrir þetta fullkominn uvin Herodis broður sins oc Arethe, sva at mikit strið varð i millum þeira fra þessu upp um stundar sakir.
Source bibliography (Old Norse):
Postola sögur. Legendariske Fortællinger om Apostlernes Liv, deres Kamp for Kristendommens Udbredelse, samt deres Martyrdød. Ed: C. R. Unger. Kristiania 1874. p. 901
Latin text:
nam cum idem Herodes Romam pergeret, hospitii causa fratris ingressus domum, cui erat uxor Herodias Aristoboli filia, regis Agrippae soror, ausus est eam naturae immemor sollicitare, ut relicto fratre sibi nuberet, cum de urbe Roma reuertisset, et consensu mulieris inita incesti pactio. cuius indicium rei peruenit ad Aretae regis filiam in coniugio adhuc Herodis manentem. ea riualem indignata redeunti marito insinuauit ut ad Macherunta oppidum dirigeretur, quod erat in confinio Petrei regis et Herodis. ille qui nihil suspicaretur, simul quia omnem iam circa eandem inminuerat affectum, quo facilius Herodiadi pactionis fidem praestaret si ablegaret coniugem, adquieuit eius secessioni. at illa ubi patrio regno adpropinquauit, cognita patri Aretae prodidit, qui per insidias omnem exercitum Herodis bello lacessitum deleuit proditione facta per eos, qui ex Philippi tetrarchae populo Herodi se adsociauerant.
Source bibliography (latin):
Die lateinische Übersetzung des Rufinus 1-3, Eusebius: Werke 2:1-3. Ed: Mommsen, Theodor. Leipzig 1903,1908-1909. (Die griechischen christlichen Schriftsteller der ersten drei Jahrhunderte 9:1-3): p. I,11,1: 77,8ff
Identification is Second-hand transmission
Research bibliography:
Marner, Astrid Maria Katharina:glosur lesnar af undirdiupi omeliarum hins mikla Gregorij, Augustini, Ambrosij ok Jeronimi ok annarra kennifedra. Väterzitate und Politik in der Jóns saga baptista des Grímr Hólmsteinsson. 2013. http://hss.ulb.uni-bonn.de/2013/3229/3229.htm. Last access: 08-08-2013. p. II 157
Note:
Taken from Petrus Comestor, Historia scholastica Ev44, 1562B, probably in a glossed form.
(555) Jóns saga baptista 2 (1286/8)
Old Norse text:
En þvi at Herodes hellt i þenna tima strið við Aretam konung oc Herodem konung broður sinn, ottaðiz hann, at sa lyðr, sem af Johanne heyrði aeggian, þa er hann kendi goðlifnað oc raðvendi oc gaf þar til af guðlegu lỏgmali fauðurlegar roksemðir, mundi eigi vilia með honum beriaz oc veria udaðir hans oc orskemðir, villdi hann fyrr enn nauðsyn liðsdrattar dytti a, ræna Johannem lifi oc gefa honum þenna liðsundandratt oc landrað at sok helldr enn eina saman rettyrði oc heila kenning, þa sem guðs maðr lagði alldri niðr þa .xii. manuðr, er hann sat inni. Ok segir Eusebius byskup Cesariensis, at Herodes vissi, at naliga var allr lyðr skirðr skirn Johannis, oc var buinn at gera allt, þat er hann bauð, oc kom enn optliga til hans. Villdi hann þvi drepa Johannem, at hann ætti eigi lif sitt eða limar undir hans tungurotum, þvi at hann truði folkit eigi mundu heyia þessa orrustu, nema Johannes segði, at þat væri leyfiligt. Þo var sva mikil undirhyggia Herodis, at hann let, sem hann legði trunað a kenning Johannis oc heyrði hann giarna, oc gerði marga luti at hans skapi, sem guðspiallit seger.
Source bibliography (Old Norse):
Postola sögur. Legendariske Fortællinger om Apostlernes Liv, deres Kamp for Kristendommens Udbredelse, samt deres Martyrdød. Ed: C. R. Unger. Kristiania 1874. p. 913
Latin text:
Verum brevi interiecto tempore Iohannes baptista ab Herode filio Herodis capite punitur, de quo et in evangeliis quidem refertur. concordi vero testimonio etiam Ioseppus de hoc scribit, nominatim etiam de Herodiade commemorans velut de coniugio fratris Philippi viventis violenter abstractae et suis ab Herode incestis nuptiis sociatae propria et legitima uxore depulsa. quam Herodiadem filiam dicit fuisse Aretae regis Arabiae, propter quam etiam Iohannem baptistam ab eo commemorat interemptum. bellum quoque exortum inter Aretam dicit et Herodem tamquam ob ignominiam filiae vindicandam. in quo bello exercitum refert Herodis extinctum, haec autem omnia ei accidisse propter piaculum, quod in necem Iohannis ammisit. idem quoque Ioseppus iustissimum super omnes Iohannem fuisse secundum euangeliorum fidem et ab Herode propter Herodiadem capite caesum refert, propter quam etiam regno eum esse depulsum atque in exilium Viennam Galliae urbem trusum. haec in octavo decimo antiquitatum libro his ipsis, quibus infra adnotatum est, syllabis scribit. ’Quibusdam autem’, inquit, ’Iudaeorum videbatur ideo perisse Herodis exercitum, quod in eum satis iuste ultio divina commota sit pro vindicta Iohannis, qui vocabatur baptista, quem punivit Herodes virum valde bonum, qui praecipiebat Iudaeis virtuti operam dare, iustitiam inter se invicem custodire et in deum servare pietatem, per baptismum in unum coire. hoc enim pacto baptismum acceptabile fore, si non solum ad abluenda peccata sumatur, verum et ad castimoniam corporis atque ad animae iustitiam purificationem que servetur omnium que pariter virtutum velut signaculum et custodia quaedam fidelis habeatur. quae cum ab eo per praecepta huiuscemodi docerentur atque ad audiendum eum perplurima multitudo concurreret, veritus Herodes, ne forte doctrinae eius persuasione populi a suo rege desciscerent, videbat enim, quod praeceptis eius ac monitis oboedire in omnibus plebs esset parata melius credidit, priusquam novi aliquid fieret, anticipare hominem nece, quam postmodum turbatis rebus seram paenitudinem gerere.
Source bibliography (latin):
Die lateinische Übersetzung des Rufinus 1-3, Eusebius: Werke 2:1-3. Ed: Mommsen, Theodor. Leipzig 1903,1908-1909. (Die griechischen christlichen Schriftsteller der ersten drei Jahrhunderte 9:1-3): p. I,11,1-6
Identification is Certain
Research bibliography:
Marner, Astrid Maria Katharina:glosur lesnar af undirdiupi omeliarum hins mikla Gregorij, Augustini, Ambrosij ok Jeronimi ok annarra kennifedra. Väterzitate und Politik in der Jóns saga baptista des Grímr Hólmsteinsson. 2013. http://hss.ulb.uni-bonn.de/2013/3229/3229.htm. Last access: 08-08-2013. p. II 190-192
(579) Jóns saga baptista 2 (1286/8)
Old Norse text:
A hans dogum syndi heiðinn domrinn alla grimð eptir sinum illvilia, sva sem at slitnu ollu þvi aptrhallzbeizli, sem aðr hepti þeira enn rangliga motgang fra þvi at striða guðs kristni. Nu þviat guðlig milldi giorði iafnan morg oc mikil takn við grof þessa ins agæta guðs vinar til styrkingar guðligri oc postoligri tru, fylltuz þeir sva mikillar reiði, at þeir brutu leiði sæls Johannis oc kaustuðu beinum hans uti um akra. En þvi at þeir ottuðuz, at kristnir menn mundu þau saman lesa oc eptir verðleikum haleitliga vegsama, þa toku þeir at soðla glęp a hit fyrra uhapp, at þeir sỏfnuðu saman beinunum i einn stað oc fengu til menn at brenna þau oc at blanda þessarri osku, sem af þessum beinum varð, við iarðar dupti oc kasta annat sinn i vind um viða vollu. Nu þo at guðlig milldi þoldi, at þessi uhæfa færi fram, sendi hann þo með sinni fagrligri forsio i þann sama stað, sem nu var nefndr, tva munka af munklifi Philippi, þess er þa var byskup i Jerusalem, oc hofðu þeir þangat sott til þess at flytia þar fram til guðs sinar fyrirheitnar bænir. Ok þa er þeir sa þessa ohęfu fram fara með kvikvendligum hugum, þo at mannkindin legði hendrnar til, syndiz þeim betri skiotr dauði enn at flekka sal sina af þessarri fyrr sagðri glæpsku. Þvi logðu þeir sig i þa hættu, sva at þeir sloguz i leitina með þeim heiðingiunum, er til brunans toku beinunum at safna, oc með heilagri slægð oc siðlatum stuld toku þeir leyniliga ok at uvitundum guðs uvinum, at þvi sem truiz með krapti sæls Johannis, i sina varðveizlu mikinn lut af þeim helga manz beinum, eptir þvi sem þeir komuz framast við. A meðal þessarra beina var sa alheill fingr hins heilaga Johannis baptiste, sem hann retti, þa er hann syndi varn herra sinum lęrisveinum. Þenna lut af likama guðs manz hofðu þeir heim til Jorsala oc færðu hinum fyrr nefnda feðr sinum Philippo. Enn hann sendi bein þessar flekklausu Cristz fornar fyrir Julianum diakn Athanasio byskupe in Alexandrio. Þessi Athanasius let með faara manna vitand varðveita þenna helgan dom, þar sem hann let hoggva einn steinvegg oc skiotliga aptr byrgia, sparandi ukomnum spadomi þau at finna, at eigi nęði heiðnir menn þeim at misfara nu sem fyrrum i Sebaste. Voru þau þar folgin til dauða hins umilda Juliani, oc sva meðan Jovinianus rikði oc Valens villukeisari, oc Gracianus oc Valentianus hvartveggi, Maximus oc Eugenius. Ok þa er hinn mikli Theodosius tok heiðnum domi at niðra oc skurðgoð at briota, eigi at eins a Italialandi oc fyrir norðan haf, helldr oc um Egiptum oc um allt Asialand, sva sem hann komz við,
Source bibliography (Old Norse):
Postola sögur. Legendariske Fortællinger om Apostlernes Liv, deres Kamp for Kristendommens Udbredelse, samt deres Martyrdød. Ed: C. R. Unger. Kristiania 1874. p. 920f
Latin text:
28. Iuliani temporibus velut relaxatis frenis efferbuit in omnem saevitiam feritas paganorum. ex quo accidit, ut apud Sabasten Palaestinae urbem sepulchrum Iohannis baptistae mente rabida et funestis manibus invaderent, ossa dispergerent atque ea rursum collecta igni cremarent et sanctos cineres pulveri inmixtos per agros et rura dispergerent. sed dei providentia factum est quosdam de Hierusolymis ex monasterio Filippi hominis dei orationis illuc causa per idem tempus venisse. qui cum tantum nefas humanis quidem manibus, sed ferina mente fieri viderent, mori gratius habentes quam huiuscemodi piaculo funestari, inter eos, qui ossa ad exurendum legebant, mixti, diligentius, in quantum res patiebatur, ac religiosius congregantes, furtim se vel stupentibus vel insanientibus subtraxere et ad religiosum patrem Filippum venerandas reliquias pertulere. ille supra se ducens tantum thensaurum propriis servare vigiliis, ad pontificem maximum tunc Athanasium hostiae inmaculatae reliquias per Iulianum diaconum suum, post etiam Parentinae urbis episcopum mittit. quas ille susceptas paucis arbitris sub cavato sacrarii pariete inclusas profetico spiritu profuturas generationi posterae conservavit, quibus nunc deiectis et prostratis idolatriae vestigiis in aedibus quondam profanis aurea tecta consurgerent. sed post occasum Serapis, qui numquam vixerat, quae iam alterius daemonis stare delubra potuerunt? parum dixerim, si omnes, quae erant Alexandriae, per singulas paene columnas cuiuscumque daemonis aediculae incultae ceciderunt. sed per cunctas Aegypti urbes, per castella, per vicos, per omne rus, per ripas fluminis, per heremum quoque si qua fana vel potius busta repperiri potuerunt, instantia uniuscuiusque episcopi subruta et ad solum deducta sunt, ita ut rus denuo culturae redderetur, quod iniuste fuerat daemonibus deputatum.
Source bibliography (latin):
Die lateinische Übersetzung des Rufinus 1-3, Eusebius: Werke 2:1-3. Ed: Mommsen, Theodor. Leipzig 1903,1908-1909. (Die griechischen christlichen Schriftsteller der ersten drei Jahrhunderte 9:1-3): p. XI,28: p. 1033,19- 1034,26
Identification is Certain
Research bibliography:
Marner, Astrid Maria Katharina:glosur lesnar af undirdiupi omeliarum hins mikla Gregorij, Augustini, Ambrosij ok Jeronimi ok annarra kennifedra. Väterzitate und Politik in der Jóns saga baptista des Grímr Hólmsteinsson. 2013. http://hss.ulb.uni-bonn.de/2013/3229/3229.htm. Last access: 08-08-2013. p. II 210-214